İş Değiştirmeden Önce Sorulacak Üç Soru

İş değiştirme isteği genellikle kötü bir pazartesi doğar. Bir toplantı, bir cümle, bir bakış. Akşam eve dönerken karar verilmiş gibi olur: gitmeliyim.

İstek meşru. Soru şu: kaçıyor musun, yöneliyor musun? İkisi de aynı hissi verir; gitmek istersin. Farkı çoğunlukla altı ay sonra, yeni yerde anlarsın.

Bu yazı sana kalmanı ya da gitmeni söylemiyor. Kararı nasıl vereceğini söylüyor. Aşağıdaki üç soruya kısa cevap vermeye çalış; uzun cevap genellikle kaçıştır.

Birinci soru: Ne olsaydı kalırdın?

Bu soru, kaçmakla yönelmeyi tek cümlede ayırır. Cevap somut bir şeyse — şu yönetici gitse, maaş şu kadar olsa, uzaktan çalışabilsem — sorunun iş değil, bir koşul. Koşullar değişebilir.

Cevabın “hiçbir şey” ise durum farklı. O zaman bir şeyden kaçmıyorsun; bir şeye gidiyorsun. Ama şunu da kontrol et: “hiçbir şey” gerçekten hiçbir şey mi, yoksa konuşmaktan çekindiğin bir şey mi?

Koşulu değiştirmeyi dene

Cevap somutsa, gitmeden önce o koşulu değiştirmeyi dene. Konuş, iste, teklif et. Bu çoğu kişinin atladığı adım; çünkü istemek, gitmekten daha çok cesaret istiyor.

Konuşmanın bir şekli var. Şikâyet değil, teklif: “Şu üç ayda şunu değiştirebilirsek kalmak istiyorum.” Karşı taraf hayır derse, bu da bir bilgi. Gitmek artık daha temiz; çünkü neden gittiğini biliyorsun.

Bu deneme çoğu zaman üç ay sürer ve iki sonuçtan biri çıkar: ya kalırsın ya da içi rahat gidersin. İkisi de kazanç. Kaybettiren tek seçenek, denemeden gitmek ve yeni yerde “acaba” diye başlamak.

İkinci soru: Yeni yerde de olacak olan ne?

İş değiştirirken bazı şeyleri geride bırakırsın: masa, yönetici, kültür. Bazı şeyleri de yanında götürürsün: kendini. Sınır koyamaman, hayır diyememen, kendini kanıtlama isteğin, sıkılma hızın.

Son üç işini düşün. Her birinde gitmek istediğin an ne zaman geldi? Hep aynı aya denk geliyorsa, değişken iş olmayabilir.

Bazı örüntüler sık görülüyor. Her işte ilk yıl parlayıp ikinci yıl sıkılan biri, işten değil tekrardan kaçıyor olabilir. Her yöneticisiyle aynı çatışmayı yaşayan biri, yöneticiden değil otoriteyle ilişkisinden. Bunlar iş değiştirerek değişmiyor; yalnızca yeni bir sahne buluyor.

Bu senin suçun değil; ama senin işin. Yanında götüreceğin şeyi burada çözmek, orada çözmekten ucuz. Çünkü burada en azından ne olduğunu biliyorsun ve kimseye bir şey kanıtlamak zorunda değilsin.

Bir istisna var. Bazı yerler gerçekten yanlıştır: sürekli küçümsenmek, sağlığını bozan bir tempo, değerlerinle çelişen işler. Böyle bir yerden gitmek kaçmak değil, kendini korumak. Yanında götüreceğin şeyler orada da var; ama onları güvenli bir yerde çözmek daha kolay.

Bu soruyu ne zaman sormalı

İkinci soru en dürüst cevabını sakin bir günde verir. Kötü bir toplantının akşamında sorarsan cevap “hiçbir şey, sorun onlarda” olur; bu doğru olabilir ama o akşam bunu bilemezsin.

Bu yüzden iş değiştirme kararını iyi bir haftanın sonunda gözden geçir. İyi bir haftada hâlâ gitmek istiyorsan istek gerçek. Kötü bir haftada gitmek istemen ise yalnızca kötü bir hafta geçirdiğini gösterir.

Üçüncü soru: Bir yıl sonra bunun için ne ödemiş olacaksın?

Her geçişin bir bedeli var: para, statü, öğrenilmiş rahatlık, birkaç ilişki, bir süre belirsizlik. Yönelen kişi bedeli bilir ve öder. Kaçan kişi bedeli hesaplamaz; çünkü tek istediği uzaklaşmak.

Görünen ve görünmeyen bedel

Görünen bedel kolay: maaş farkı, yol süresi, kaybedilen izin hakkı. Görünmeyen bedel daha ağır: yeni yerde yeniden acemi olmak, kurduğun güveni sıfırdan kurmak, ilk altı ay kimsenin sana kefil olmaması.

Bedeli kâğıda yaz. Rakam yaz. “Altı ay boyunca yüzde yirmi daha az kazanacağım” gibi. Yazınca korkutucu görünüyorsa iyi; yazmadan da oradaydı, sadece görünmüyordu.

Kalmanın da bedeli var

Hesabı tek taraflı yapma. Kalmanın da bedeli var: öğrenmediğin şeyler, kapanan kapılar, her pazar akşamı çöken his. Bu bedel aylık ödendiği için küçük görünür; ama yıllık toplamı çoğu zaman gitmenin bedelinden büyük.

İki bedeli yan yana koyduğunda karar netleşir. Bedeli bilerek yine de gitmek istiyorsan yöneliyorsun. Bedeli görünce istek sönüyorsa, istediğin şey gitmek değildi; bugünün bitmesiydi.

Karar nasıl verilir

Üç soruyu sırayla sorduğunda karar kendiliğinden şekilleniyor. Ama şeklini alması, verilmesi anlamına gelmiyor. Son adım bir tarih.

Tarih geldiğinde iki seçenek var: kal ya da git. “Biraz daha bakayım” bir karar değil. Kalıyorsan bu bir yenilgi değil; koşulu değiştirmiş ya da bedeli görüp ödememeye karar vermiş biri olarak kalıyorsun.

Gidiyorsan da bir kaçış değil. Neyi geride bıraktığını, neyi yanında götürdüğünü ve ne ödediğini biliyorsun. Yeni işte zorlandığın ilk gün, bu bilgi seni pişmanlıktan değil, anlamdan yana tutar.

Son bir şey. Bu üç soruyu bir kez sormak yetmiyor; her iki yılda bir yeniden sormak gerekiyor. Cevaplar değişir, sen değişirsin. Değişmeyen tek şey, sorulmadan verilen kararların pahalı olduğu.